زخمه بر ساز زمان

قلم گرفتن بر محاشی و زواید نوشته‌جات و ره بردن به گزین‌گویه‌ها یا همان «کلمه‌یی از کلمات که به‌کار بخورد»، چاره‌یی‌ست برای زدودن آشفتگی ظاهری از کلام نیما و نمایاندن هماهنگی فلسفه‌ی هنر و زندگی و نظریه‌ی ادبی وی و طرفه آن‌که این چاره از تدابیر پیشنهادی خود اوست: «بعضی حرف‌های حکیم‌مآبانه، گمان می‌برم در حرف‌های من پیدا خواهید کرد؛ آن کاری که اصلی است و حال و کیفیتی را بیان می‌دارد و بازار رواجش را روزی بعد از شلوغی به دست خواهد آورد، ناشی از این حال طبیعی و بدون روپوش است، زیرا که از زیستن واقعی حکایت می کند و باقی همه حرف است که به مفاد قول حکیم گنجوی باید به حرف‌های هوایی قلم درکشید.» آزادی و آزادگی، آموزش، احساسات و افکار، اخلاق، ادبیات غربی، ادبیات فارسی و جمود، ادبیات کارگری، ادبیات کهن شرقی، ادبیات و سیاست، استبداد، ایدئالیزم و رئالیزم، ایدئولوژی، ایده و سبک بیان، بیان هنری و رنج‌آگاهی، پسند و بسند هنرمند، پیامبران و شاعران و فلاسفه، تجربه و تصور و تعقل، تراژدی، ترانه و شعر، ترجمه، تقلید و تکنیک در هنر، تنهایی، جامعه‌شناسی هنر، جسمانیت و روحانیت، جوانی و پیری هنرمند، جهان‌وطنی، حذف نویسنده در جریان ادبی، حرکت و مکث، حقیقت و خیال، حقیقت و علم، خداباوری، خداشناسی قضا قدری، خوش‌باشی و تصوف، داستان‌نویسی، دوست‌داشتن، دین، رمان تاریخی، رمانتیزم، رمان‌نویسی، رند و رندی، روزنامه‌نگاری، روشن‌فکر، روشنی‌بخشی، روشنی‌یابی، زبان شعری، زبان مردم و زبان ادبی، زبان و زمان، زیبایی شناسی، زن، زندگی و مرگ، ژانرها، سرقت ادبی، سمبولیزم، شادی و غم، شاعر بودن، شخصیت‌پردازی، شعرشناسی، شعر نو، شناخت، صورت و معنی، طبیعت پیرامون و ماورای طبیعت، طنز، عامه‌پسندی و عامه‌گرایی، عرفان، عشق، فاصله‌ی طبقاتی، فئودالیسم و ادبیات، فرم، فرمالیسم، فقر، فلسفه‌ی شرق، فلسفه‌ی غرب، فوتوریسم، فولکلور، کلمه، کمپوزسیون، کمونیزم، کوبیزم، کهن‌شناسی و نوفهمی، کهن‌کفایی در هنر و زندگی، گزارش‌نویسی، گزین‌گویی، ماده، مارکسیزم، ماشینیزم، معماری، منطق قدیم و منطق جدید، موسیقی، نثر فنی، نخبه‌کشی، نظریه‌پردازی در هنر و ادبیات، نقاشی، نقد، نوآوری، نومیدی، نوول‌نویسی، نیستی، وصف، هجو و هزل، هستی‌شناسی، هنر انتزاعی، هنر پیشرو، هنر شرقی و هنر غربی و... ازجمله موضوعات و مفاهیمی هستند که در «زخمه بر ساز زمان» به آن‌ها پرداخته شده است. این کتاب چهارمین جلد از مجموعه‌ی نخست فرهنگ گزین‌گویه‌هاست که بر پایه‌ی یادگاران منثور مهم‌ترین شاعران معاصر ایران تألیف می‌شود و سه جلد نخست آن به فروغ فرخ‌زاد، احمد شاملو و سهراب سپهری اختصاص داشت. امید آن است که فرهنگ گزین‌گویه‌ها، کارنامه و داشته‌یی باشد از فعالیت فکری شعرا و داستان‌نویسان روشنی‌یاب ما از مشروطه به این‌سو و هم مؤثر افتد در توسعه‌ی اندیشگانی کشور که پایه‌ی همه‌ی پیشرفت‌هاست و بستری برای پیوستن به جریان جهانی تولید اندیشه. چند برش از متن کتاب: • زیاد فکر نکنید که هنر برای هنر است یا مردم؛ هنر برای هر دوی آن‌هاست و بالاخره رو به مردم می‌آید. • عکس و آینه و طفل، ساعت عمر انسان هستند که هر سه نزدیک شدن مرگ را خبر می‌دهند. • گاهی آدم دلش می‌خواهد ببیند چه می‌شود ولی آن‌چه را که شده است نمی‌بیند! • کسی که دست به‌کار تازه می‌زند، باید مقامی شبیه به مقام شهادت را بپذیرد. • فقط ضعفا را باید رعایت کرد؛ رعایت متجاوز، حد بی‌عرضگی است. • چه پستی برای انسان از این بالاتر است که اسارت خود را دوست بدارد؟ • انسان، روی زمین حکم‌ران همه‌چیز است و محکوم همه‌چیز. • بی قیدی زیاد به‌خود بستن هم یک نوع تقید است. • ملل زنده آثار زنده دارند.